3.4.1 Boyun eğme stres modeli
Primatlar insanlara benzer sosyal ilişkiye bağımlı hayvanlardır ve laboratuvar koşullarında primatlardaki boyun eğme (subordination) ve baskın olma (dominance) davranışları gözlenenerek çalışmalar yapılabilmektedir. Boyun eğici olan primatların daha çok yalnız başlarına, sosyal çevrelerini ve baskın olan diğerlerini gözleyerek vakit geçirdikleri gözlenmiştir. Bu hayvanlarda hipotalamik pitiüter eksende (HPA) artmış hiperaktivite, serotonerjik ve dopaminerjik nörotransmisyonda bozukluk gösterilmiştir.
ACTH challenge testinde kortizol aşırı salivasyonu, fenfluramine challenge testinde serotonerjik aktivasyonun azaldığına işaret eden künt prolaktin cevabı [Botchin, M. B. 1993 #1386], haloperidol challenge testinde azalmış prolaktin cevabı [Shively, C. A. 1998 #1388] bulunmuştur. bu sonuçlar postsinaptik dopamin reseptör duyarlığında azalmayı düşündürmektedir. Bu verilerle bağlantılı olarak PET [Grant, K. A. 1998 #1387] çalışmasında striatal dopamin D2 reseptör bağlanmasında azalma görülmüştür. Beş SF hastasındaki SPECT çalışmasındaki veriler bunlarla uyuşmaktadır.
Boyun eğici Baboonlardaki çalışmada anksiyöz insanlardaki benzer şekilde hiperkortizolemi ve deksametazon inhibisyonuna direnç görülmüştür [Sapolsky, R. M. 1997 #1389]. Boyun eğici erkek baboonlarda insülin benzeri büyüme faktör-I seviyeleri daha düşük bulunmuştur [Sapolsky, R. M. 1997 #1390]. Çocuklukları sırasında büyüme hormon eksikliği olanlarda sosyal fobinin daha sık görüldüğünü bildiren çalışmayla [Stabler, B. 1996 #348] bu veri birbirini destekliyor gibi görünmektedir.
Hayvan modellerindeki bu verilerin insandaki geçerliliğini sınırlayan bazı bilgilerimiz vardır. örneğin SAB olan insanlarda HPA ekseninde bozukluk olmadığı bildirilmiştir [Uhde, T. W. 1994 #432]. diğeri de fenfluramine prolaktin cevabı değişmektedir [Tancer, M. E. 1994 #440]. insanlardan farklı olarak primatlar ortama bağlı olarak daha esnek davranış değişiklikleri gösterebilmektedir, serotonin kan seviyeleri daha yüksek olan vervet maymunları, gruptan alındıkları zaman serotonin seviyeleri düşmektedir [Raleigh, M. J. 1984 #1418]. primatlar ve insanlarda korele olan veri striatal dopaminerjik disfonksiyon gibi görünmektedir ve bu verilerin sosyal boyuneğmenin bir özelliği mi yoksa bir sonucu mu olduğu net değildir [Mathew, S. J. 2001 #656].
Yukarı