3.5 Genetik: Sosyal Fobi Genlerimizde mi Kayıtlı?
Şimdiye kadar sosyal fobiye neden olduğu gösterilmiş bir gen yoktur. Yine de pek çok genin bir arada sosyal fobiye yatkınlık oluşturduğunu düşünmek mantıksız değildir. İkizlerle yapılan çalışmalar bir kardeşte sosyal fobi olduğunda diğerinde de sosyal fobi olma olasılığının daha güçlü olduğunu gösteriyor. Eğer eş yumurta ikizleriyse bu daha da kuvvetli bir ihtimaldir. Genetik etkinin varlığını destekleyen ilginç bir çalışma henüz bir iki aylık bebeklerde yapılmış gözlem çalışmasıdır. Bu çalışmada yabancıların varlığından rahatsız olan bebeklerin dörtte üçünün 7 yaşına geldiklerinde utangaç olmaya devam ederken yabancıların varlığından rahatsız olmayan bebeklerin ise dörtte üçünün 7 yaşına geldiklerinde utangaç çocuklar olmadıkları görülmüştür. Bu rahatsızlık ya da utangaçlık bu kadar erken yaşta tanımlanabildiğinden ve çocuk büyüdükçe devam ettiğinden yola çıkarak genetik olarak aktarıldığını düşünülebilir.
Eğer siz de sosyal fobikseniz genetik etkilerin varlığı sizi çok şaşırtmayacaktır. Çünkü muhtemelen sizin ailenizde de sosyal fobisi olan ya da en azından utangaç olan birileri vardır. Peki sosyal fobinin kalıtsallığı sizin sosyal fobiye mahkum olduğunuzu mu gösterir? Elbette hayır. Az önce sözünü ettiğimiz ikiz çalışmaları ve bebeklerle yapılan gözlem ve izlem çalışmalarında vurgulanması gereken bir diğer nokta da ikizi sosyal fobik olanların hepsinin sosyal fobik olmaması ve yabancılardan çekinen bebeklerin hepsinin ilerleyen yaşla birlikte utangaç olmaya devam etmemeleridir. Bu nokta çevresel faktörlerin devreye girdiğini ve genetik yatkınlığa rağmen sosyal fobik olunmayabileceğini ya da çevresel etkenler sonucunda sosyal fobinin değişebileceğine işaret etmektedir. Tedavi ve yaşam tecrübeler bu nedenle sosyal fobiklerin sorunlarını aşmalarını sağlayabilir.
Sosyal fobisi olanların ailelerinde sosyal fobi daha sık görülür. Eş yumurta ikizlerinde diğer ikizlere göre daha sık, ikizlerde de genel olarak kardeşler arasında olduğundan daha sık görülür. Bu veriler sosyal fobide rol oynayan kalıtsal faktörlerin olabileceğini düşündürmektedir. Ancak sosyal fobinin kalıtımında rol oynayan bir gen henüz bulunmamıştır. Pek çok psikiyatrik hastalıkta da sorumlu tek bir gen bulunamamıştır. Ancak sosyal fobide gelişimsel faktörlerin genetik faktörlerden çok daha fazla rol oynadığını söyleyebiliriz. Eğer tedavi edilmezse sosyal fobi uzun süre devam eden bir rahatsızlıktır.
Yukarı