3.4.3 Hayvan bağlanma modelleri
Bağlanma (attachment) davranışıyla ilgili defisitler otizm ve şizoid kişilik bozukluğunda etkili olabileceği düşünülmüştür. Sosya anksiyete bozukluğunda bu bozukluklardan farklı olarak bağlanma isteği vardır. Mathew bu nedenle [Mathew, S. J. 2001 #656] yakın zaman kadar bağlanma modellerinin sosyal fobide akla getirilmediğini ancak sosyal fobi ve otizm arasında genetik ilişkinin ileri sürülmesiyle bağlanmanın nörobiyolojisinin gündeme geldiğini söylüyor. Smalley ve ark otistiklerin birinci derece akrabalarında sosyal anksiyete bozukluğunun artmış olduğunu ileri sürdü 21. Başka bir çalışmada otistiklerin ebeveynlarinde kontrol grubu olarak alınan Down sendromluların ebeveynlerine oranla daha yüksek oranlarda sosyal fobi gösterilmiştir 22. Bu çalışmalar bağlanmanın ortak bir biyolojisi olduğuna işaret etmektedir. Hayvanlarda yapılan bağlanmanın nörobiyolojisine dair çalışmalar bu nedenle sosyal anksiyeteyi anlamamızda anlamlı olabilir.
Birçok nörotransmitter sistemi primat modellerinde bağlanma davranışıyla ilişkili olarak gösterilmiştir. Raleigh ve ark 23 serotonerjik fonksiyondaki düzelmenin primatlarda sosyal yakınlığı arttırdığını göstermiştir. Bos 5- HIAA seviyesi daha düşük olan primatlar sosyal becerileri daha azdır ve sosyal gruplarından daha erken yaşta göç etmeye eğilimlidirler 24.
Beyin opiat sistemi primatlarda bağlanma davranışını regüle ettiği düşünülen sistemdir. Bir çalışmada düzenli bir sosyal grupta anneleriyle birlikte yaşayan yavru makaklara opiat antagonisti olan naloxone verildiğinde daha fazla bakım isteme davranışı (grooming solicitations) göstermişler ve anneleriyle yakınlıkları artmıştır 25. Primat yavruları annelerinden ayrıldıktan sonra yeniden bir araya gelmeleri inceleyen bir çalışmada morfin verilen yavru ve anneler birbirine bağlanma davranışında azalma olurken naltrexone verilenlerde bağlanma artmıştır 26.
Endojen opiatlarla diğer nörotransmitter dizgeler arasında karmaşık bir ilişki vardır. Opiat aktivitesi farelerde oksitosin ile artar 27. İnsanlarda opiat kötüye kullanımı olanlarda sosyal çekinme ve anksiyete görüldüğü bildirilmiştir 28. Oksitosin annelik davranışının başlamasında ve eş bağlanmasında etkilidir 29 ve primatların sosyal etkileşmelerinde rol oynar 30. Oksitosinden yoksun fareler sosyal etkileşimleri azalmıştır 29. Winslow 29 bağlanma davranışının nörol katmanları, sosyal tanıma yolu (koku, işitsel, görsel) ile bağlantıyı güçlendirmeye eşlik eden ventral tegmental alandan nukleus accumbens ve prefrontal korkekse uzanan dopaminerjik mesolimbik uzantılar gibi nöral yolaklardır. Stein 31 sosyal anksiyete bozukluğunun sosyal yakın ilişkilerdeki riskleri ve faydaları değerlendiren sistem(ler)in disfonksiyonu olduğunu ileri sürmüştür. Bu birbirinden farklı bağlanma yolakları anterior singulattan geçer. Anterior singulat fMRI çalışmasında anne bebek bağının oluşmasında: bebeğin ağlamasına verilen cevapta rol oynadığı gösterilmiştir 32.
Özetle hayvan bağlanma modelleri oksitosin, serotonerjik, opioid ve dopaminerjik yolakların rolüne işaret etmektedir.
Mathew [Mathew, S. J. 2001 #656] sosyal anksiyetesi olan insandaki bilişsel yanlış değerlendirmelerin preklinik bağlanma modelleriyle açıklamada henüz yeterli olmadığımızı ve özellikle beyin görüntüleme başta olmak üzere primat bağlanmasının nörobiyolojine dair verilerin yeterince replike edilmediğini söylüyor.
Yukarı